Wszechświat

• Struktura Wszechświata
• Astronomiczny elementarz
• Układ Słoneczny
• Promieniowanie słoneczne
• Gwiazdy
• Galaktyki
• Supernowe

Gwiazdozbiory

• Okołobiegunowe
• Wiosenne
• Letnie
• Jesienne
• Zimowe
• Nieba południowego
• 
  
• Spis alfabetyczny

Inne

• News
• AstroQUIZ
• Download AstroQUIZ script
• Słowniczek
• Linki
• Bannery
• 
  
• Zagłada w roku 2012
• 
  
• Kontakt
• 
  
• Zobacz księgę gości
• Dopisz się do księgi gości

Info o stronie

Strona kompatybilna ze standardami W3C

Zalecana rozdzielczość: 1024x768 z 24-bitowym kolorem.

Układ Słoneczny

• Słońce
• Księżyc
• 
  
• Merkury
• Wenus
• Ziemia
• Mars
• Jowisz
• Saturn
• Uran
• Neptun
• 
  
• Pluton
• Planetoidy
• Meteoryty

Sonda

Zobacz wyniki

Subskrypcja

Jeśli chcesz być powiadamiany o nowościach wpisz swój adres email:

* - ruch wsteczny (przeciwny do kierunku obrotu planety)
Dane pochodzą ze strony: Jupiter's Moons

Metis

Metis (Jowisz XVI, znany również jako 1979 J3) jest najbliższy Jowiszowi ze znanych księżyców: odległość od Jowisza. Po angielsku wymawia się "MEE tis" Metis była Tytanką, która była pierwszą żoną Zeusa (Jowisza). Odkryta została przez Synnott'a w 1979 (Voyager 1). Metis i Adrastea leżą wewnątrz głównego pierścienia Jowisza. Mogą one być źródłem materiału zawartego w pierścieniach. Małe satelity krążące wewnątrz pierścieni są czasami nazywane mooms (ang.).

Adrastea

Adrastea (Jowisz XV, znany również jako 1979 J1) jest drugim ze znanych księżyców Jowisza. Po angielsku wymawia się "a DRAS tee uh" Adrastea, rozdzielała nagrody i kary, była córką Jowisza i Ananke. Została odkryta przez studenta David'a Jewitt'a (pracującego pod nadzorem Danielson'a) w 1979 (Voyager 1). Metis i Adrastea krążą wewnątrz promienia synchronicznej orbity i poniżej limitu Roche'a. Mogą być tak małe, że całkowicie się nie rozpadną, ale w końcu ich orbity muszą ulec zniszczeniu. Adrastea jest jednym z najmniejszych księżyców w Układzie Słonecznym.

Amalthea

Amalthea (Jowisz V) jest trzecim ze znanych księżyców Jowisza. Po angielsku wymawia się "am al THEE uh". Amalthea była nimfą, która poiła małego Jowisza mlekiem kozy. Odkryta została przez Barnard'a w 1892. Amalthea i Himalia są piątym i szóstym pod względem wielkości księżycem; są prawie tej samej wielkości, ale oba mają tylko 1/15 wielkości kolejnego księżyca, Europy. Jak większość księżyców Jowisza, Amalthea krąży synchronicznie; jej długa oś jest skierowana w kierunku Jowisza. Czerwonawy kolor powierzchni Amalthea'i jest spowodowany siarką pochodząca z Io. Jej wielkość i nieregularny kształt wskazują na to, że Amalthea jest całkiem silnym, sztywnym ciałem. Jej skład prawdopodobnie bardziej przypomina asteroidę niż księżyce Galileusza. Jak Io, Amalthea wypromieniowuje więcej energii niż otrzymuję od Słońca.

Thebe

Thebe (Jowisz XIV, znany również jako 1979 J2) jest czwartym ze znanych księżyców Jowisza. Po angielsku wymawia się "THEE bee" Thebe była nimfą, córką boga rzek Asopusa. Odkryta została przez Synnott'a w 1979 (Voyager1).

Io

Io, satelita Jowisza, drugi wg oddalenia od planety. Oznaczony numerem I. Odkryty w 1610 przez Galileusza i (niezależnie) przez G. Mariusa, jako jeden z czterech pierwszych (poza Księżycem) satelitów w Układzie Słonecznym. Io jest piątym ze znanych księżyców Jowisza i szóstym pod względem wielkości: odległość od Jowisza: 422,000 km średnica: 3630 km masa: 8.94e22 kg Io jest najbliższy Jowiszowi z księżyców Galileusza. Po angielsku wymawia się "EYE oh" (lub "EE oh") Io była dziewicą kochaną przez Zeusa (Jowisza) i zamienioną w jałówkę przez zazdrosną Herę. Odkryta została przez Galileusza i Mariusa w 1610. Io jest troszkę większy od Księżyca. Io i Europa są pod pewnym względem podobne w budowie do planet ziemskich, głównie złożone że stopionych krzemianów. Z drugiej strony gęstość Io (3.57 g/cm3, prawie tyle co Księżyc i troszkę mniej niż Ziemia) wskazuje na brak gęstego, żelaznego jądra. Powierzchnia Io różni się bardzo od czegokolwiek innego w Układzie Słonecznym. Była to wielką niespodzianka dla naukowców obsługujących Voyager'a przy pierwszym zblizeniu. Oczekiwali oni, że zobaczą kratery uderzeniowe podobne do tych na innych ziemskich ciałach i że z ich rozmieszczenia uda się ustalić wiek powierzchni Io. Ale na Io ich nie ma, lub jest tylko kilka, kraterów uderzeniowych. Powierzchnia jest bardzo młoda i aktywna. Zamiast kraterów uderzeniowych Voyager 1 znalazł setki kraterów wulkanicznych (zdjęcie 3). Niektóre z wulkanów są aktywne! Zadziwiające zdjęcia erupcji z lawą tryskającą na 300 km zostały przesłane na Ziemię przez oba staki Voyager (zdjęcie 5). To może być najważniejsze z cząstkowych odkryć misji Voyager; był to pierwszy prawdziwy dowód na to, że wnętrza innych planet "ziemskich" są w rzeczywistości gorące i nadal aktywne. Materiał wyrzucany podczas erupcji na Io to prawdopodobnie związki siarki i dwutlenek siarki. Erupcje zmieniają się bardzo gwałtownie. W ciągu czterech miesięcy pomiędzy przelotem Voyager'a 1 i Voyager'a 2 niektóre z nich skończyły się, inne się zaczeły. Materiał nagromadzony wokół wulkanów również wyraźnie się zmienił. Ostatnie zdjęcia wykonane przez Infrared Telescope Facility, należący do NASA, położony na Mauna Kea, Hawaje pokazały nowe, potężne erupcje (zdjęcie 25). Nowa wielką forma została również zauważona koło Ra Patera przez HST (Hubble Space Telescope - Teleskop Kosmiczny Hubble'a). Tę obserwację potwierdzają, że powierzchnia Io jest naprawdę bardzo aktywna. Io posiada zadziwiające formacje terenu: wulkany głębokie na kilka kilometrów, jeziora stopionej siarki (zdjęcie 11), góry, które NIE są wulkanami (zdjęcie 13), wypływy jakiejś substancji o niskej lepkości (jakieś związki siarki?) długie na setki kilometrów, no i oczywiście wulkany. Siarka i jej związki mają różne barwy, które są odpowiedzialne za zróżnicowany wygląd Io. Analiza zdjęć Voyager'a doprowadziła naukowców do wniosku, że lawa na Io jest złożona głównie z różnych związków stopionej siarki. Z drugiej strony, późniejsze badania wykorzystujące promieniowanie podczerwone wykazały, że jest ona za gorąca jak na ciekłą siarkę. Jedna z obecnych teorii mówi, że lawa Io jest stopioną skałą krzemianową. Obecne obserwacje HST (zdjęcie 24) wykazują, że materiał ten może być bogaty w sód. Najgorętsze miejsca na Io mogą mieć temperaturę do 500 K (stwierdzono nawet 900 K), chociaż średnia temperatura jest niższą i wynosi około 130 K. Te gorące miejsca są głównym mechanizmem, dzięki któremu Io traci swoje ciepło. Energia tych wszystkich procesów pochodzi prawdopodobnie z naprężeń pływowych pomiędzy Io, Europą, Ganymede i Jowiszem. Te trzy księżyce są "złapane" w rezonans - to znaczy, że Io obiega Jowisza dwukrotnie dokładnie w czasie gdy Europa obiega go raz, Europa znowu ma okres obiegu dokładnie dwa razy krótszy niż Ganymede. Chociaż Io, jak Księżyc do Ziemi, zawsze jest skierowany tą samą stroną w kierunku Jowisza, wpływ Europy i Ganymede powoduje, że trochę się "kiwa" w obie strony. To kiwanie rozciąga i spłaszcza Io o prawie 100 metrów (to znaczy występuje tam przypływ o 100 metrów!) i generuje ciepło tak samo jak drut wyginany i prostowany kilka razy. (z powodu braku jakiegoś ciała do zakłócania jego biegu, Księżyc nie jest ogrzewany w ten sposób przez Ziemię.) Io przecina również linię pola magnetycznego Jowisza, wytwarzając prąd elektryczny. Chociaż jest to prawie nic w porównaniu z ciepłem pływowym ten prąd może mieć moc większą niż 1 trylion watów. Powoduje on odrywanie się kawałów materiału z Io, które tworzą pierścień (w kształcie torusa) wysokiego promieniowania wokół Jowisza (zdjęcie 23). Cząstki uciekające z tego pierścienia są odpowiedzialne za niezwykle wielką magnetosferę Jowisza. Io posiada cienką atmosferę złożoną z dwutlenku siarki i być może innych gazów. W przeciwieństwie do innych księżyców Galileusza, na Io występuje mało lub wcale nie ma wody. Jest to spowodowane prawdopodobnie tym, że Jowisz był we wczesnych fazach ewolucji Układu Słonecznego na tyle gorący aby odparować lotne substancje z sąsiedztwa Io, ale nie na tyle gorący aby zrobić to samo w jego głębszych partiach.

Europa

Europa, satelita Jowisza, trzeci wg oddalenia od planety. Oznaczony numerem II. Średnica 3138 km. Średnia odległość od planety 670 900 km. Odkryty w 1610 przez Galileusza i niezależnie G. Mariusa, jako jeden z czterech pierwszych (poza Księżycem) satelitów w Układzie Słonecznym. Europa jest szóstym z księżyców Jowisza i czwartym pod względem wielkości: odległość od Jowisza: 670,900 km średnica: 3138 km masa 4.80e22 kg Europa jest drugim z księżyców Galileusza. Po anglielsku wymawia się "yoo ROH puh". Europa była fenicką księżniczką uprowadzoną na Kretę przez Zeusa, który przybrał postać białego byka; z tego związku narodził się Minos. Odkryta przez Galileusza i Marius'a w 1610. Europa jest troszkę mniejsza niż Księżyc (ten ziemski). Europa i Io są częściowo podobne w składzie do planet ziemskich: pierwotnie złożone z krzemianów. Gęstość Europy (2.97 g/cm3, troszkę mniejsza niż Księżyca i wyraźnie mniejsza niż Ziemi) wskazuje na brak gęstego, żelaznego jądra. Powierzchnia Europy nie przypomnia jednak niczego w wewnętrznej części Układu Słonecznego. Jest ona niezmiernie gładka: nie zaobserwowano form wyższych niż kilkaset metrów. Widoczne znaki wydają się być tylko zniekształceniami albedo. Wydaje się, że na Europie nie ma wielu kraterów; znaleziono tylko trzy o średnicy większej niż 5 km (zdjęcie 3). To wskazywałoby na występowanie młodej i aktywnej powierzchni. Niestety Voyager sfotografował tylko część powierzchni w wysokiej rozdzielczości. Wiek powierzchni Europy pozostaje więc nadał problemem. Jest prawdopodobne, że pod lodową powierzchnią Europy znajduję się warstwa ciekłej wody, może głęboka aż na 50 km. Jeśli to jest prawdą, to jest to jedyne poza Ziemią znane miejsce w kosmosie gdzie istnieje ciekłą woda w znaczących ilościach. Najciekawszym aspektem Europy są ciemne rysy przecinające cały glob (zdjęcie 1, powyżej). Mogły one powstać przez zamarzanie i zwiększanie objętości przez warstwy wody. Ale całkowity obszar rys jest zbyt duży jak tylko na taki prosty proces. Ostatnie obserwacje z wykorzystaniem HST ujawniają, że Europa ma bardzo cieńką atmosferę (1e-11 bar) złożoną z tlenu. Z 61 księżyców w systemie słonecznym tylko trzy inne (Io, Titan i Triton) mają atmosfery. W odróżnieniu od tlenu w ziemskiej atmosferze, tlen na Europie nie jest pochodzenia biologicznego. Jest on wytwarzany przez światło słoneczne i naładowane cząsteczki uderzające w lodową powierzchnię Europy - wytwarzaną jest parą wodna, która jest następnie rozbijana na wodór i tlen. Wodór ucieka do atmosfery pozostawiając tlen. Staki Voyager nie uzyskały dobrego widoku na Europę. Ale jest to główny cel misji Galileo.

Ganymede

Ganimedes, satelita Jowisza, czwarty wg oddalenia od planety. Oznaczony numerem III. O średnicy 5270 km i największej masie (1,52×1023 kg) w Układzie Słonecznym. Odkryty w 1610 przez Galileusza i niezależnie przez Ganimedesa Mariusa, jako jeden z czterech pierwszych (poza Księżycem) satelitów w Układzie Słonecznym. Ganymede jest siódmym w odległości od Jowisza i największym ze znanych księżyców: odległość od Jowisza: 1,070,000 km średnica: 5262 km masa: 1.48e23 kg Ganymede jest trzecim z księżyców Galileusza. Po angielsku wymawia się "GAN uh meed". Ganymede (Ganimedes) był pięknym trojańskim chłopcem, którego Zeus uprowadził i uczynił podczaszym bogów. Odkryty został przez Galileusza i Marius'a w 1610. Ganymede jest największym księżycem w Układzie Słonecznym. Ma większą średnicę niż Merkury, ale jest o połowę od niego lżejszy. Ganymede jest o wiele większy od Plutona. Ganymede i Kalisto wydają się być złożone że skalnego jądra otoczonego dużym płaszczem z wody lub lodu wodnego z lodową powierzchnią. Titan i Triton są podobne. Powierzchnia Ganymede jest złożona z dwóch typów terenu: bardzo starych, ciemnych rejonów pokrytych gęsto kraterami , i części młodszych (ale nadał starożytnych), jaśniejszych oznaczonych rozległymi siatkami rys i bruzd. Ich pochodzenie jest na pewno wulkaniczne, ale detale są niestety nieznane. Pod tym względem Ganymede może być bardziej podobny do Ziemi niż do Wenus czy Marsa. Podobny teren z rysami i bruzdami można zaobserwować na Enceladusie, Mirandzie i Ariel. Ciemne rejony są podobne do powierzchni Kalisto. Rozległe powierzchnie pokryte kraterami są widoczne na obu typach terenu. Gęstość występowania kraterów wskazuje na wiek od 3 do 3.5 miliardów lat, podobnie jak Księżyc. Kratery zarówno nakrywają rysy jak i są przez nie przecinane, można się więc domyślać, że system bruzd jest również całkiem stary. W przeciwieństwie od Księżyca, chociaż kratery są całkiem płaskie, brak jest pierścieniow ychgór i centralnych depresji, charakterystycznych dla Księżyca i Merkurego. Jest to prawdopodobnie spowodowane przez względnie słabą powłokę lodowego płaszcza Ganymede, który może pływać i przez wieki wygładzać wypuklenia.

Callisto

Callisto, piąty satelita Jowisza, według oddalenia od planety (odległość 1881 tys. km). Odkryty w 1610 przez Galileusza oraz równocześnie i niezależnie od niego przez G. Mariusa. Oznaczony numerem IV jako jeden z czterech pierwszych odkrytych (poza Księżycem) satelitów w Układzie Słonecznym. Kalisto jest ósmym ze znanych księżyców Jowisza i drugim pod względem wielkości: odległość od Jowisza: 1,883,000 km średnica: 4800 km masa: 1.08e23 kg Kalisto jest najodleglejszym z księżyców Galileusza. Po angielsku wymawia się "ka LIS toh". Kalisto była nimfą, kochaną przez Zeusa i nienawidzoną przez Herę. Hera zmieniła ją w niedźwiedzicę, a Zeus umieścił ją późnej na niebie jako gwiazdozbiór Wielką Niedźwiedzicą. Odkryta została przez Galileusza i Marius'a w 1610. Kalisto jest trochę mniejsza od Merkurego, ale jej masa jest trzy razy mniejszą. Kalisto i Ganymede wydają się być złożone że skalnego jądra, otoczonego ogromnym płaszczem z wody i lodu, z lodem na powierzchni. Titan i Triton są podobne. Cała powierzchnia Kalisto pokryta jest kraterami. Większe z nich są otoczone przez serię koncentrycznych okręgów, które wyglądają jak wielkie pęknięcia wygładzone przez powolne ruchy pokrywy lodowej. Największy z nich został nazwany Valhalla. Powierzchnia Kalisto jest bardzo stara, jak góry na Księżycu i Marsie. Valhalla jest najbardziej dramatycznym przykładem krateru wielopierścieniowego. Sądzi się, że są one skutkami potężnych zderzeń. Innymi przykładami są Morze Orientu na Księżycu i Równina Słońca na Merkurym. Jak na Ganymede, na Kalisto starożytne kratery zostały zniszczone. Brakuje tam wysokich pierścieni, gwiaździstych promieni i centralnych depresji charakterystycznych dla kraterów na Księżycu i Merkurym. Inna ciekawa forma to Gipul Catena, seria kraterów uderzeniowych ułożonych w prostą linię (zdjęcie 9). Jest to prawdopodobnie rezultat uderzenia obiektu rozerwanego wcześnie przez siły pływowe podczas zbliżenia do Jowisza (tak jak kometa SL 9). W odróżnieniu od Ganymede, z jej skomplikowanymi terenami, nie ma dowodów na aktywność tektoniczną na Kalisto. Kalisto jest dobrym odnośnikiem przy porównywaniu z bardziej zawiłymi światami.

Leda

Leda (Jowisz XIII) jest dziewiątym znanym księżycem Jowisza i najmniejszym: odległość od Jowisza: 11,094,000 km średnica: 16 km masa: 5.68e15 kg Po angielsku wymawia się "LEE duh" Leda była królową Sparty i matką, z Zeusem, który przybrał postać łabędzia, Heleny i Polluxa. Odkryta została przez Kowal'a w 1974. Leda, Ananke, i Sinope są jednymi z najmniejszych księżyców w Układzie Słonecznym.

Himalia

Himalia (Jowisz VI) jest dziesiątym znanym księżycem Jowisza: odległość od Jowisza: 11,480,000 km średnica: 186 km masa: 9.56e18 kg Po angielsku wymawia się "hih MAL yuh" Himalia była nimfą, która urodziła trzech synów Zeusa (Jowisza). Odkryta została przez Perrine'a w 1904. W przeciwieństwie do księżyców wewnętrznych, orbity po których krążą Leda, Himalia, Lysithea i Elara są znacząco nachylone do równika Jowisza (około 28 stopni).

Lysithea

Lysithea (Jowisz X) jest jedenastym ze znanych księżyców Jowisza: odlgłość od Jowisza: 11,720,000 km średnica: 36 km masą: 7.77e16 kg Po angielsku wymawia się "ly SITH ee uh" Lysithea była córką Okenosa i jednej z kochanek Zeusa. Odkryta została przez Nicholson'a w 1938.

Elara

Elara (Jowisz VII) jest dwunastym znanym księżycem Jowisza: odległość od Jowisza: 11,737,000 km średnica: 76 km masa: 7.77e17 kg Po angielsku wymawia się "EE lar uh" Elara była za sprawą Zeusa matką wielkiego Tityusa. Odkryta została przez Perrine'a w 1905. Leda, Himalia, Lysithea i Elara mogą być pozostałościami jednego asteroidu, który został wyłapany przez Jowisza i rozpadł się.

Ananke

Ananke (Jowisz XII) jest trzynastym że znanych księżyców Jowisza: odległość od Jowisza: 21,200,000 km średnica: 30 km masa: 3.82e16 kg Po angielsku wymawia się "a NANG kee" Ananke była matką, z Jowiszem, Adrasteay. Została odkryta przez Nicholson'a w 1951. Ananke, Carme, Pasiphae i Sinope mają niezwykłe, ale podobne orbity.

Carme

Carme (Jowisz XI) jest czternastym ze znanych księżyców Jowisza: odległość od Jowisza: 22,600,000 km średnica: 40 km masa: 9.56e16 kg Po angielsku wymawia się "KAR mee" Carme była, z Zeusem, matką Cretan. Została odkryta przez Nicholson'a w 1938. Ananke, Carme, Pasiphae i Sinope są szczególnie niezwykłe w tym, że ich orbity są wsteczne.

Pasiphae

Pasiphae (Jowisz VIII) jest pietnastym że znanych księżyców Jowisza: odległości od Jowisza: 23,500,000 km średnica: 50 km masa: 1.91e17 kg Po angielsku wymawia się "pah SIF ah ee" Pasiphae była żoną Minosa i matką, z białym bykiem, Minotaura. Została odkryta przez P. Melotte w 1908. Ananke, Carme, Pasiphae i Sinope mają orbity bardzo nachylone do płaszczyzny równika Jowisza (około 150 stopni).

Sinope

Sinope (Jowisz IX) jest najdalszym ze znanych księżyców Jowisza: odległość od Jowisza: 23,700,000 km średnica: 36 km masa: 7.77e16 kg Po angielsku wymawia się "sah NOH pee" Sinope była kobietą, do której bezskutecznie (!) zalecał się Zeus. Została odkryta przez Nicholson'a w 1914. Ananke, Carme, Pasiphae i Sinope mogą być pozostałościami jednego asteroidu, który został przechwycony przez Jowisza i uległ zniszczeniu.